Termin lüğəti

Məqalələrdə istifadə olunan terminlərin standart izahları.

abstraksiya abstraction

Mürəkkəb detalları gizlədib daha sadə interfeys təqdim edən dizayn prinsipi. ↗ Mənbə

acgöz seçim greedy choice

Hər addımda lokal olaraq ən optimal variantı seçməyə əsaslanan alqoritmik yanaşma.

ACK acknowledgment

TCP-də paketin qəbul olunduğunu bildirən təsdiq mesajı. ↗ Mənbə

açar-dəyər deposu key-value store

Məlumatı açar və dəyər cütləri şəklində saxlayan məlumat bazası növü.

açıq mənbə open source

Mənbə kodu ictimaiyyət üçün açıq olan və sərbəst istifadəyə yararlı proqram təminatı modeli. ↗ Mənbə

axın stream

Məlumatın hissə-hissə və davamlı şəkildə ötürülməsi (və ya icra edilən thread/axın kontekstində fərqli tapşırıq zolağı).

axın nəzarəti flow control

Göndərənin qəbul edənin emal sürətinə uyğunlaşdırılması mexanizmi. ↗ Mənbə

alqoritm algorithm

Məsələni həll etmək üçün dəqiq, sonlu addımlar ardıcıllığı. ↗ Mənbə

aparat təchizatı hardware

Kompüterin fiziki komponentləri — prosessor, yaddaş, disk və s. ↗ Mənbə

asinxron asynchronous

Əməliyyatların bir-birini gözləmədən, fərqli zamanlarda icra edilməsi.

avtomatik yaddaş idarəsi garbage collection

İstifadə olunmayan yaddaş sahələrinin avtomatik azad edilməsi mexanizmi. ↗ Mənbə

B-ağacı B-tree

Məlumat bazalarında və fayl sistemlərində geniş istifadə olunan, öz-özünü balanslaşdıran ağac strukturu.

backend backend

Tətbiqin istifadəçiyə görünməyən server tərəfi — məlumat emalı, məntiq və verilənlər bazası əməliyyatları. ↗ Mənbə

bakalavr bachelor's degree

Ali təhsilin ilk pilləsini bitirənlərə verilən dərəcə.

bant genişliyi bandwidth

Şəbəkə kanalının vahid zamanda ötürə biləcəyi maksimum məlumat həcmi. ↗ Mənbə

baytkod bytecode

Adətən virtual maşın tərəfindən icra olunan, maşın kodundan daha abstrakt aralıq kod. ↗ Mənbə

BBR bottleneck bandwidth and round-trip propagation time

Ötürmə sürətini itkiyə deyil, bant genişliyi və RTT modelinə əsasən tənzimləyən TCP alqoritmi. ↗ Mənbə

biyeksiya bijection

İki çoxluq arasında hər bir elementin digər çoxluqdakı yalnız bir elementə uyğun gəldiyi riyazi əlaqə.

böyük dil modelləri large language models

Böyük həcmdə mətn məlumatları ilə öyrədilmiş, təbii dili anlayan və yaradan süni intellekt modelləri.

bufer buffer

Məlumatın müvəqqəti saxlandığı yaddaş sahəsi. ↗ Mənbə

bulud-doğma cloud native

Bulud mühitləri üçün xüsusi dizayn edilmiş, adətən konteyner və mikroservis memarlığına əsaslanan yanaşma. ↗ Mənbə

cəbri məlumat tipi algebraic data type

Tipi bir neçə konstruktorun cəmi və ya hasili kimi modelləşdirən tip yanaşması. ↗ Mənbə

CRUD CRUD

Məlumat bazası idarəetməsində dörd əsas əməliyyat: Yaratmaq (Create), Oxumaq (Read), Yeniləmək (Update), Silmək (Delete).

CSAPP Computer Systems: A Programmer's Perspective

Kompüter sistemlərinin iş prinsiplərini proqramçı baxış açısından izah edən məşhur dərslik.

CSSOM CSS Object Model

Brauzerin CSS stillərini oxuyub manipulyasiya etməsi üçün yaratdığı obyekt modeli.

deklarativ proqramlaşdırma declarative programming

Nəticənin necə yox, nə olmalı olduğunu ifadə edən proqramlaşdırma yanaşması. ↗ Mənbə

dekorator decorator

Funksiya və ya metodun davranışını onu dəyişmədən genişləndirən quruluş. ↗ Mənbə

deşikli kart punched card

Erkən kompüterlərdə məlumat daxil etmək üçün deşiklər açılmış karton vərəq. ↗ Mənbə

Deykstra alqoritmi Dijkstra's algorithm

Qrafda düyünlər arasındakı ən qısa yolu tapan məşhur alqoritm.

dəyişməzlik immutability

Yaradıldıqdan sonra dəyişdirilə bilməyən məlumat yanaşması. ↗ Mənbə

dinamik kitabxana dynamic library

Proqramın icrası zamanı yaddaşa yüklənən və bir neçə tətbiq tərəfindən paylaşıla bilən kod modulu.

Diskret riyaziyyat discrete mathematics

Kəsilməz olmayan, ayrı-ayrı elementlərdən ibarət riyazi strukturları öyrənən sahə.

DNS Domain Name System

Domen adlarını (məs. google.com) şəbəkə IP ünvanlarına çevirən internet xidməti.

Dunning-Kruger Dunning-Kruger effect

Bacarıqsız və ya təcrübəsiz insanların öz qabiliyyətlərini həddindən artıq qiymətləndirməsi psixoloji effekti.

ECN explicit congestion notification

Paket itkisinə keçməzdən əvvəl şəbəkədə tıxanma siqnalını işarələyən mexanizm. ↗ Mənbə

ehtimal nəzəriyyəsi probability theory

Təsadüfi hadisələri və onların baş vermə ehtimalını öyrənən riyaziyyat bölməsi.

ekosistem ecosystem

Bir dilin və ya platformanın ətrafındakı kitabxanalar, alətlər və icma toplusu. ↗ Mənbə

Ekvivalentlik münasibəti equivalence relation

Riyaziyyatda refleksiv, simmetrik və tranzitiv xassələrə malik münasibət növü.

enkapsulyasiya encapsulation

Obyektin daxili vəziyyətini kənar koddan gizlədən OOP prinsipi. ↗ Mənbə

eşzamanlılıq concurrency

Bir neçə tapşırığın eyni vaxt intervalında təhlükəsiz idarə olunması modeli. ↗ Mənbə

etibarsızlaşdırma strategiyası invalidation strategy

Keşdəki (cache) köhnəlmiş məlumatların silinməsi və ya yenilənməsi qaydası.

əlaqələndirmə linking

Kompilyasiya olunmuş obyekt fayllarını bir araya gətirərək icra edilə bilən fayl (executable) yaratmaq prosesi.

əməliyyat sistemi operating system

Aparat və proqram təminatı arasında vasitəçi olan sistem proqramı. ↗ Mənbə

fayl sistemi file system

Məlumatların diskdə necə saxlanıldığını, təşkil edildiyini və oxunduğunu idarə edən sistem.

formal dillər formal languages

Xüsusi sintaktik və semantik qaydalarla yaradılmış, kompüter elmlərində istifadə olunan riyazi dillər.

formal qrammatika formal grammar

Formal dilin sətirlərini yaratmaq və ya tanımaq üçün istifadə olunan qaydalar toplusu.

freymvörk framework

Tətbiq inkişafını sürətləndirmək üçün əvvəlcədən qurulmuş struktur və alətlər toplusu. ↗ Mənbə

frilans freelance

Heç bir şirkətə daimi bağlı olmadan müstəqil şəkildə layihələr üzərində işləmək modeli.

frontend frontend

Tətbiqin istifadəçiyə birbaşa görünən hissəsi — interfeys, vizual təqdimat. ↗ Mənbə

funksional proqramlaşdırma functional programming

Hesablamanı əsasən funksiyaların birləşməsi kimi modelləşdirən paradiqma. ↗ Mənbə

funksiya kompozisiyası function composition

Bir funksiyanın nəticəsini digər funksiyanın girişinə ötürərək yeni funksiya yaratma. ↗ Mənbə

gecikmə latency

Məlumatın bir nöqtədən digərinə çatması üçün keçən vaxt. ↗ Mənbə

gecikmiş hesablama lazy evaluation

İfadələri yalnız ehtiyac olduqda qiymətləndirmək prinsipi. ↗ Mənbə

geridönüş mexanizmləri fallback mechanisms

Xəta baş verdikdə və ya bir yol uğursuz olduqda sistemi qorumaq üçün alternativ ssenarinin (və ya alqoritmlərdə əvvəlki addımın) işə düşməsi.

geriyə uyğunluq backward compatibility

Yeni versiyaların köhnə versiyanın məlumatları və davranışı ilə uyğun işləmə qabiliyyəti. ↗ Mənbə

GPA Grade Point Average

Tələbənin akademik göstəricilərinin və qiymətlərinin orta statistik göstəricisi.

hesablama düşüncə modeli computational thinking

Problemləri kompüterin həll edə biləcəyi şəkildə formalaşdırmaq bacarığı.

hesablama nəzəriyyəsi theory of computation

Hansı problemlərin kompüterlər (alqoritmlər) vasitəsilə həll edilə biləcəyini öyrənən elm sahəsi.

hesablama sistemləri computing systems

Məlumatı emal edən, saxlayan və ötürən aparat və proqram təminatı komponentlərinin toplusu.

HTTP Hypertext Transfer Protocol

Vebdə məlumatların (HTML, şəkillər və s.) ötürülməsi üçün əsas şəbəkə protokolu.

Xam soket raw socket

Proqramçıya şəbəkə paketlərinin başlıqlarını birbaşa idarə etməyə imkan verən aşağı səviyyəli şəbəkə soketi növü.

xətti cəbr linear algebra

Vektorlar, vektor fəzaları və xətti tənliklər sistemlərini öyrənən riyaziyyat sahəsi.

icra mühiti runtime

Proqramın işlədiyi zaman kəsiyi və ya onu icra edən mühit. ↗ Mənbə

icra zamanı kompilyasiya just-in-time compilation

Kodu icra zamanı dinamik şəkildə kompilyasiya edib performansı artıran yanaşma. ↗ Mənbə

idarəetmə axını control flow

Proqramdakı əmrlərin, şərtlərin və dövrlərin icra edilmə ardıcıllığı.

imperativ proqramlaşdırma imperative programming

Kompüterə addım-addım hansı əməliyyatları etməli olduğunu bildirən yanaşma. ↗ Mənbə

İmposter imposter syndrome

İnsanın öz uğurlarını şansa bağlaması və əslində kifayət qədər savadlı olmadığı qorxusunu (saxtakar sindromu) yaşaması halı.

imtiyazların artırılması privilege escalation

İstifadəçinin və ya tətbiqin icazəsi olmayan sistem resurslarına (admin hüquqlarına) giriş əldə etməsi.

interpretator interpreter

Kodu adətən sətir-sətir və ya blok-blok oxuyub icra edən proqram. ↗ Mənbə

invariant invariant

Proqramın icrası zamanı və ya müəyyən bir mərhələdə həmişə doğru qalan şərt, məntiqi ifadə.

inyeksiya injection

Zərərli kodun proqrama və ya sorğuya daxil edilərək sistemin manipulyasiya edilməsi kiber hücumu (məs. SQL Injection).

izolyasiya isolation

Proseslərin, yaddaş sahələrinin və ya tranzaksiyaların bir-birinə təsir etmədən ayrılmış şəkildə işləməsi.

kardinallıq cardinality

Riyaziyyatda çoxluqdakı elementlərin sayı; məlumat bazasında isə sütundakı unikal dəyərlərin miqdarı.

karriləmə currying

Çoxarqumentli funksiyanı bir arqument qəbul edən funksiyalar zəncirinə çevirmə üsulu. ↗ Mənbə

Keş cədvəli hash table

Məlumatları açar-dəyər cütləri kimi xüsusi riyazi funksiya vasitəsilə saxlayan və çox sürətli axtarış təmin edən struktur.

keş uyğunluğu cache coherence

Çoxnüvəli sistemlərdə müxtəlif keş (cache) yaddaşlardakı eyni məlumatların sinxron və eyni vəziyyətdə qalması mexanizmi.

Kilidlənmə deadlock

İki və ya daha çox prosesin (axının) bir-birinin resursu azad etməsini gözləyərək əbədi dayanması vəziyyəti.

kitabxana library

Təkrar istifadə oluna bilən hazır kod modulları toplusu. ↗ Mənbə

kod bazası codebase

Bir proqram təminatı layihəsini təşkil edən mənbə kodlarının tam toplusu.

kod generasiya code generation

Mövcud modellər, şablonlar və ya qaydalar əsasında avtomatik olaraq proqram kodunun yaradılması.

kodun nəzərdən keçirilməsi code review

Başqa proqramçının yazdığı kodun keyfiyyətini yoxlamaq prosesi. ↗ Mənbə

kompilyator compiler

Mənbə kodunu icradan əvvəl maşın koduna və ya aralıq koda çevirən proqram. ↗ Mənbə

kompüter arxitekturası computer architecture

Kompüter sisteminin məntiqi strukturu və müxtəlif avadanlıqların necə inteqrasiya edildiyi dizaynı.

kontekst dəyişməsi context switch

Prosessorun bir prosesdən digərinə keçərkən köhnə vəziyyəti yadda saxlaması və yenisini yükləməsi prosesi.

Kontekstdən asılı olmayan qrammatika context-free grammar

Proqramlaşdırma dillərinin sintaksisini asanlıqla təsvir etmək və təhlil etmək üçün istifadə olunan formal qrammatika növü.

kriptoqrafiya cryptography

Məlumatın məxfiliyini, bütövlüyünü və təhlükəsizliyini təmin etmək üçün riyazi şifrələmə metodları elmi.

qraf graph

Düyünlər və onları birləşdirən kənarlardan (xətlərdən) ibarət şəbəkə quruluşunu modelləşdirən məlumat strukturu.

lambda hesablaması lambda calculus

Funksiyaların hesablanmasını formal modelləşdirən riyazi sistem; funksional dillərin nəzəri bazasıdır. ↗ Mənbə

LeetCode LeetCode

Proqramçılara alqoritm və məlumat strukturu məsələlərini həll edərək müsahibələrə hazırlaşmağa kömək edən onlayn platforma.

Magistr dərəcəsi Master's degree

Bakalavr pilləsindən sonra əldə edilən daha dar və ixtisaslaşmış ali təhsil dərəcəsi.

marşrutlaşdırıcı router

Şəbəkədə paketləri müvafiq istiqamətə yönləndirən cihaz. ↗ Mənbə

maşın dili machine language

Prosessorun birbaşa icra etdiyi 0 və 1-lərdən ibarət aşağı səviyyəli təlimatlar. ↗ Mənbə

maşın öyrənməsi machine learning

Kompüterlərin açıq proqramlaşdırma olmadan məlumatlardan öyrənməsi sahəsi. ↗ Mənbə

mənbə kodu source code

Proqramçının yazdığı, insan tərəfindən oxuna bilən proqram mətni. ↗ Mənbə

məntiq qapısı logic gate

Bir və ya daha çox giriş siqnalını alaraq məntiqi əməliyyatla tək çıxış siqnalı verən elektron və ya rəqəmsal sxem.

mikroproqram təminatı firmware

Aparat avadanlıqlarının daxilinə yazılmış və onların aşağı səviyyəli idarəsini təmin edən proqram təminatı.

monad monad

Funksional proqramlaşdırmada yan təsirləri və hesablama kontekstini idarə edən abstraksiya. ↗ Mənbə

Muteks mutex

Bir ortaq resursdan eyni vaxtda yalnız bir axının (thread) istifadə etməsini təmin edən sinxronizasiya obyekti.

müəllim köməkçisi teaching assistant

Müəllimə dərslərdə, tapşırıqların yoxlanmasında və tələbələrə əlavə dəstək verilməsində kömək edən şəxs.

mükəmməllikçilik perfectionism

Hər şeyin qüsursuz və səhvsiz olmasını tələb edən, çox vaxt işin ləngiməsinə səbəb olan yanaşma.

nativ tətbiq native app

Müəyyən əməliyyat sistemi və platforma üçün birbaşa hazırlanmış tətbiq. ↗ Mənbə

NP-tamlıq NP-completeness

Kompüter elmində həlli üçün səmərəli (polinomial vaxtlı) alqoritmin hələ tapılmadığı ən çətin hesablanan problemlər sinfi.

nüvə kernel

Əməliyyat sisteminin mərkəzi hissəsi; aparat resurslarını idarə edən və proqramlara xidmət edən əsas komponent.

obyekt-yönümlü proqramlaşdırma object-oriented programming

Məlumatı və davranışı obyektlər daxilində birləşdirən proqramlaşdırma paradiqması. ↗ Mənbə

OSTEP Operating Systems: Three Easy Pieces

Əməliyyat sistemlərinin əsaslarını (vizuallaşdırma, eşzamanlılıq və davamlılıq) izah edən məşhur dərslik.

paket packet

Şəbəkədə ötürülən məlumatın kiçik, idarə olunan hissələrə bölünmüş vahidi. ↗ Mənbə

paket idarəçisi package manager

Kitabxana və asılılıqların quraşdırılması, yenilənməsi və silinməsini idarə edən alət. ↗ Mənbə

paradiqma paradigm

Proqramlaşdırmada problemlərin həlli üçün istifadə olunan fundamental yanaşma və düşüncə modeli. ↗ Mənbə

paralelizm parallelism

Çoxnüvəli prosessorlarda və ya sistemlərdə eyni anda bir neçə tapşırığın eyni vaxtda fiziki olaraq icra edilməsi.

paylanmış sistemlər distributed systems

Şəbəkə üzərində bir neçə kompüter arasında bölünərək işləyən sistem arxitekturası. ↗ Mənbə

PhD Doctor of Philosophy

Elmi tədqiqat və dissertasiya müdafiəsi əsasında verilən ən yüksək akademik dərəcə.

planlaşdırıcı scheduler

Əməliyyat sistemində prosessorun hansı proses tərəfindən və nə qədər müddətə istifadə ediləcəyinə qərar verən modul.

polimorfizm polymorphism

Eyni interfeysin fərqli tiplər tərəfindən fərqli şəkildə həyata keçirilməsi. ↗ Mənbə

proqram təminatı software

Kompüterin icra etdiyi proqramlar və əlaqəli məlumatlar toplusu. ↗ Mənbə

proqram təminatı mühəndisliyi software engineering

Proqram təminatının dizaynı, inkişafı, sınaqdan keçirilməsi və davamlı saxlanması üçün mühəndislik prinsiplərinin tətbiqi.

proqramlaşdırma dilləri nəzəriyyəsi programming language theory

Proqramlaşdırma dillərinin riyazi dizaynı, tətbiqi, analizi və təsnifatı ilə məşğul olan elm.

prompt prompt

Süni intellekt modellərinə (və ya CLI sistemlərinə) verilən giriş təlimatı, mətn və ya sual.

React React

İstifadəçi interfeysləri (UI) qurmaq üçün Facebook tərəfindən yaradılmış məşhur JavaScript kitabxanası.

rekursiya recursion

Funksiyanın nəticəyə çatana qədər özünü çağırması üsulu. ↗ Mənbə

relyasiyalı məlumat bazası relational database

Məlumatı sətir və sütunlardan ibarət, bir-biri ilə məntiqi əlaqəli cədvəllər şəklində saxlayan sistem.

render ağacı render tree

Brauzerlərdə DOM və CSSOM-u birləşdirərək ekrana yalnız görünəcək elementləri çəkmək üçün yaradılan daxili struktur.

renderinq rendering

Kod və ya strukturlaşdırılmış məlumatların vizual olaraq ekranda istifadəçi interfeysinə çevrilməsi prosesi.

robototexnika robotics

Robotların dizaynı, inşası, istismarı və kompüter sistemləri vasitəsilə idarə edilməsi sahəsi.

RTT round-trip time

Məlumat paketinin göndəricidən alıcıya gedib geri dönməsi üçün keçən vaxt. ↗ Mənbə

sandbox sandbox

Proqramların və ya sınaq kodların sistemin qalan hissəsindən təcrid olunmuş təhlükəsiz mühitdə işlədilməsi.

sazlama debugging

Proqramdakı xətaları aşkar edib aradan qaldırma prosesi. ↗ Mənbə

silinmə siyasəti eviction policy

Keş (cache) yaddaşı dolduqda yeni gələn məlumatlara yer açmaq üçün hansı elementin silinəcəyini müəyyən edən alqoritm.

sintaksis syntax

Proqramlaşdırma dilinin qrammatik qaydaları — kodun necə yazılmalı olduğunu müəyyən edən struktur. ↗ Mənbə

sintaktik şəkər syntactic sugar

Eyni məntiqi daha oxunaqlı və qısa yazmağa imkan verən əlavə sintaksis forması. ↗ Mənbə

sistem proqramlaşdırması system programming

Birbaşa aparatla (hardware) və əməliyyat sistemləri ilə qarşılıqlı əlaqədə olan aşağı səviyyəli proqram təminatının yazılması.

SQL JOIN SQL JOIN

Məlumat bazasında iki və ya daha çox fərqli cədvəldəki məlumatları ortaq sütunlara əsasən birləşdirən SQL əmri.

spagetti kodu spaghetti code

İdarəetmə axınının dolaşıq və izlənilməsi çətin olduğu kod strukturu. ↗ Mənbə

süni intellekt artificial intelligence

İnsan zəkasına xas olan vəzifələri yerinə yetirmək üçün maşınları hazırlayan elm sahəsi. ↗ Mənbə

şablon uyğunlaşdırma pattern matching

Məlumatın quruluşuna görə avtomatik parçalanması və uyğun kod budağının seçilməsi. ↗ Mənbə

şəbəkə protokolu network protocol

Şəbəkədə məlumat mübadiləsi üçün cihazlar arasında razılaşdırılmış qaydalar toplusu. ↗ Mənbə

Tam stek full stack

Həm frontend (istifadəçi tərəfi), həm də backend (server tərəfi) arxitekturalarını əhatə edən proqramlaşdırma modeli.

TCP Transmission Control Protocol

Şəbəkədə məlumat paketlərinin etibarlı, səhvsiz və ardıcıl çatdırılmasını təmin edən protokoldur.

təcrübə proqramları internships

Tələbələrin və ya karyeraya yeni başlayanların real iş mühitində praktik bilik qazanması üçün proqramlar.

tədris proqramı curriculum

Təhsil müəssisələrində keçiləcək fənlərin, mövzuların və qiymətləndirmələrin təşkili planı.

təhlil nəzəriyyəsi parsing theory

Formal dillərdə və kompilyatorlarda sətirlərin qrammatik quruluşunu analiz etmə və ağac strukturuna çevirmə qaydaları.

təlim məlumatları training data

Süni intellekt və maşın öyrənməsi modellərinə naxışları (pattern) öyrətmək üçün istifadə edilən ilkin məlumat bazası.

tənbəl yüklənmə lazy loading

Resursların (şəkillər, modullar) əvvəlcədən deyil, yalnız istifadəçiyə lazım olduqda yüklənməsi performansı strategiyası.

tətbiqi proqramlaşdırma interfeysi application programming interface

Sistem və kitabxanaların başqa proqramlar üçün təqdim etdiyi funksional interfeys. ↗ Mənbə

tıxanma nəzarəti congestion control

Şəbəkə tıxanmasını aşkar edib idarə etmək üçün istifadə edilən mexanizmlər. ↗ Mənbə

tip sistemi type system

Proqramdakı dəyərlərə tip təyin edərək xətaları kompilyasiya zamanı aşkar edən qaydalar toplusu. ↗ Mənbə

TLD top-level domain

Domen adının ən sonuncu və ən yüksək səviyyəli hissəsi (məsələn, .com, .az, .org).

TLS Transport Layer Security

Şəbəkə bağlantılarında məlumatların şifrələnməsini və təhlükəsizliyini təmin edən kriptoqrafik protokol (SSL-in xələfi).

Tranzaksiyanın izolyasiya səviyyəsi transaction isolation level

Məlumat bazalarında paralel işləyən tranzaksiyaların bir-birinə nə dərəcədə təsir edə biləcəyini müəyyən edən səviyyə.

Tranzistor transistor

Elektron siqnalları gücləndirən və ya keçid (açar) kimi istifadə olunan, kompüter prosessorlarının ən kiçik təməl elementi.

UDP User Datagram Protocol

Bağlantı qurmadan məlumat paketlərini çox sürətli, lakin çatdırılma zəmanəti olmadan göndərən şəbəkə protokolu.

uyğunluq modeli consistency model

Paylanmış sistemlərdə müxtəlif qovşaqlardakı məlumatların bir-biri ilə eyniliyini və güncəlliyini tənzimləyən qaydalar.

vaxt aşımı timeout

Gözlənilən cavab müəyyən müddətdə alınmadıqda əməliyyatın dayandırılması. ↗ Mənbə

varislik inheritance

Bir sinifin digər sinifin xüsusiyyətlərini miras alması mexanizmi. ↗ Mənbə

Veb proqramlaşdırma web development

İnternet və ya lokal şəbəkələr üçün veb saytların və veb tətbiqlərin yaradılması və idarəsi prosesi.

verilənlər bazası database

Məlumatları strukturlaşdırılmış şəkildə saxlayan və sorğulayan sistem. ↗ Mənbə

verilənlər strukturu data structure

Məlumatın yaddaşda təşkilini və üzərində əməliyyatları müəyyən edən məntiqi model. ↗ Mənbə

versiya nəzarəti version control

Faylların dəyişikliklər tarixçəsini izləyən və idarə edən sistem. ↗ Mənbə

virtual maşın virtual machine

Fiziki kompüteri təqlid edən proqram mühiti; baytkodu icra edə bilən mühitdir. ↗ Mənbə

virtual yaddaş virtual memory

Sərt diskdən istifadə edərək tətbiqlərə faktiki RAM tutumundan daha böyük əməli yaddaş illüziyası yaradan OS texnologiyası.

yaddaş bölüşdürücüsü memory allocator

Proqramın icrası zamanı ehtiyac duyulan dinamik yaddaşın yığın (heap) üzərindən ayrılmasını idarə edən mexanizm.

yaddaş iyerarxiyası memory hierarchy

Sürət, qiymət və tutuma görə fərqlənən yaddaş növlərinin (reqistr, keş, RAM, disk) piramida şəklində təşkili.

Yaddaş modeli memory model

Çoxaxınlı proqramlarda yaddaş oxuma/yazma əməliyyatlarının digər axınlara necə və hansı ardıcıllıqla göründüyünü təyin edən qaydalar.

yan təsir side effect

Funksiyanın nəticə qaytarmaqdan əlavə kənar vəziyyəti dəyişdirən davranışı. ↗ Mənbə

yarış vəziyyəti race condition

Eyni məlumata və ya resursa eyni anda müraciət edən axınların gözlənilməz və səhv nəticələrə səbəb olduğu vəziyyət.

Yükləyici loader

Proqramı diskdən oxuyaraq əməliyyat yaddaşına (RAM) yükləyən, yaddaş ünvanlarını tənzimləyən və icraya hazırlayan OS komponenti.

zamanlama hücumları timing attacks

Kriptoqrafik alqoritmlərin icra müddətindəki fərqlilikləri analiz edərək məxfi məlumatları (şifrələri) ələ keçirməyə çalışan hücum növü.